Nhiều người nghĩ coaching là một trào lưu mới, nhưng thực ra nền tảng của khai vấn hiện đại đã hình thành hơn nửa thế kỷ, và điều thú vị là nó bắt đầu không phải từ phòng họp doanh nghiệp, mà từ sân thể thao. Hiểu lịch sử này giúp bạn thấy vì sao coaching lại vận hành theo cách đặt câu hỏi thay vì đưa lời khuyên.

Bài viết này phác lại hành trình của khai vấn, từ nguồn gốc trong thể thao, đến khi bước vào doanh nghiệp và được chuẩn hóa thành một nghề, cùng những ứng dụng phổ biến hiện nay.

Khai vấn bắt đầu từ đâu

Một cột mốc quan trọng là công trình của Timothy Gallwey vào những năm 1970 với loạt sách “The Inner Game”, khởi đầu từ quần vợt. Quan sát của Gallwey rất đơn giản mà sâu sắc: đối thủ lớn nhất của một người chơi không nằm ở bên kia lưới, mà nằm trong chính đầu họ, ở sự nghi ngờ, căng thẳng và tự phán xét. Ông nhận ra rằng thay vì liên tục chỉ dẫn kỹ thuật, việc giúp người chơi bớt tự cản trở mình lại tạo ra tiến bộ nhanh hơn.

Đây chính là hạt giống của tinh thần coaching:

Tiềm năng con người thường đã có sẵn, và vai trò của người đồng hành là giúp gỡ bỏ những rào cản bên trong, hơn là nhồi thêm chỉ dẫn từ bên ngoài.

Từ sân tennis đến doanh nghiệp

Ý tưởng của Gallwey sau đó được đưa vào thế giới kinh doanh, trong đó John Whitmore và các cộng sự có vai trò lớn trong việc chuyển tinh thần Inner Game thành một phương pháp áp dụng cho lãnh đạo và hiệu suất công việc. Từ dòng chảy này, mô hình GROW ra đời, một khung hỏi giúp dẫn dắt một cuộc trò chuyện coaching qua các bước: làm rõ mục tiêu, nhìn thẳng vào thực tại, khám phá các lựa chọn, và cam kết hành động.

GROW trở nên phổ biến vì nó đơn giản, dễ nhớ và phản ánh đúng tinh thần coaching: người lãnh đạo không áp đặt đáp án, mà dẫn dắt bằng câu hỏi để người đối diện tự nghĩ ra con đường của mình.

Sự chuyên nghiệp hóa: ICF và chuẩn nghề

Khi coaching lan rộng, nhu cầu về một chuẩn chung cũng lớn dần. Năm 1995, International Coaching Federation được thành lập, đặt ra định nghĩa, bộ năng lực cốt lõi, quy tắc đạo đức và hệ thống chứng chỉ cho nghề. Từ một cách tiếp cận khởi nguồn trong thể thao, coaching dần trở thành một nghề có chuẩn mực, có đào tạo bài bản và có cơ chế đánh giá năng lực.

Sự chuyên nghiệp hóa này quan trọng, vì nó giúp phân biệt coaching thật với những phiên bản bị pha loãng, đồng thời bảo vệ người được coaching bằng các cam kết đạo đức nghề.

Coaching ngày nay được ứng dụng ở đâu

Từ gốc thể thao, khai vấn hiện được ứng dụng rộng trong nhiều lĩnh vực. Trong doanh nghiệp, coaching giúp lãnh đạo ra quyết định rõ ràng hơn, phát triển đội ngũ và xây văn hóa tự chủ. Ở cấp cá nhân, coaching giúp người ta rõ mục tiêu, vượt qua sự trì hoãn và sống có định hướng hơn. Nhiều tổ chức còn đưa tư duy coaching vào phong cách quản lý hằng ngày, để người quản lý dẫn dắt bằng câu hỏi thay vì chỉ ra lệnh.

Một ứng dụng đáng chú ý là khai vấn cho chủ doanh nghiệp và lãnh đạo cấp cao, những người thường cô đơn trong vai trò của mình và hiếm khi có một không gian an toàn để nhìn lại bản thân một cách tỉnh táo.

Vì sao coaching ngày càng quan trọng trong thời đại biến động

Khi bối cảnh kinh doanh thay đổi nhanh, không ai có sẵn mọi câu trả lời đúng cho mọi tình huống mới. Điều quý giá không còn chỉ là kiến thức, mà là khả năng tự suy nghĩ sáng suốt, thích ứng và ra quyết định tốt giữa bất định. Đó chính là năng lực mà coaching nuôi dưỡng: không trao cho bạn một câu trả lời cố định, mà giúp bạn mạnh lên trong cách tự tìm ra câu trả lời.

Tại Inner Harmony, chúng tôi kế thừa tinh thần gốc của khai vấn và đồng hành với người lãnh đạo theo chuẩn quốc tế, với niềm tin rằng một người vững vàng từ bên trong sẽ dẫn dắt được đội ngũ và doanh nghiệp bền vững ra bên ngoài. Nếu bạn muốn cảm nhận cách làm này, một Phiên Khám Phá 60 Phút miễn phí tại innerharmony.vn là điểm bắt đầu nhẹ nhàng.

Đọc lại cụm kiến thức nền: “Khai vấn ICF là gì?” và “Coaching khác gì mentoring, đào tạo, tư vấn và trị liệu?”

Nội dung có sự hỗ trợ của AI; Inner Harmony biên tập và chịu trách nhiệm nội dung.